เจตนารมย์ของมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจระยะแรก (มาตรการเร่งด่วน) คือ “นำคนออกจากบ้านและเร่งดับไฟ” ตามยุทธศาสตร์ที่ 1 และ 2 เป็นหลัก เพื่อให้ความช่วยเหลือผู้ที่ได้รับผลกระทบจากวิกฤติโดยตรงและกระตุ้นการจับจ่ายใช้สอยของภาครัฐและเอกชนให้เกิดเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจอย่างเร่งด่วน ครอบคลุมประชาชนทุกกลุ่ม และมีโอกาสรั่วไหล (คอร์รัปชั่น) น้อยที่สุด โดยมีโครงการที่อยู่ในมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจระยะแรกทั้งหมด 18 โครงการ รวมเป็นเม็ดเงินกว่า 280,000 ล้านบาท ซึ่งประกอบด้วย

1. 117,000 ล้านบาทจากงบประมาณรายจ่ายเพิ่มเติมประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2552
2. 124,000 ล้านบาท สำหรับการประกันราคาพืชผล
3. 40,000 ล้านบาท สำหรับมาตรการปรับลดภาษี

โครงการต่างๆ ในมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะแรก มีเป้าหมายเพื่อช่วยเหลือและขับเคลื่อนเครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจทั้ง 4 เครื่อง คือ การบริโภคภายในประเทศ การใช้จ่ายและการลงทุนภาครัฐ การลงทุนภาคเอกชน และ ภาคการส่งออกและท่องเที่ยว ให้เดินต่อไปได้ดังนี้

1. กระตุ้นการบริโภคภายในประเทศ

เป็นโครงการที่เน้นกระตุ้นการจับจ่ายใช้สอยและลดค่าครองชีพของประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากภาวะวิกฤติเศรษฐกิจ โดยเฉพาะผู้มีรายได้น้อยและผู้สูงอายุ โดยการเพิ่มรายได้หรือเอาเงินใส่กระเป๋าประชาชนโดยตรง และลดภาระค่าครองชีพ เพื่อให้ประชาชนมีเงินเหลือในการจับจ่ายใช้สอยสินค้าและบริการอื่นๆมากขึ้น เช่น โครงการเช็คช่วยชาติ โครงการประกันราคาพืชผล โครงการเบี้ยกตัญญู โครงการส่งเสริม อสม. โครงการ 5 มาตรการ 6 เดือนลดค่าครองชีพ และโครงการธงฟ้าช่วยประชาชน

2. เพิ่มการใช้จ่ายและการลงทุนภาครัฐ

เป็นโครงการที่เน้นการลงทุนโดยภาครัฐ เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ เกิดการสร้างงานและรายได้ รวมทั้งพัฒนาศักยภาพทางเศรษฐกิจในระดับฐานราก และยกระดับคุณภาพชีวิต โดยเฉพาะในเขตพื้นที่ชนบท อาทิ โครงการเรียนฟรี 15 ปี โครงการต้นกล้าอาชีพ โครงการชุมชนพอเพียง โครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดเล็กเพื่อการเกษตร โครงการถนนปลอดฝุ่น โครงการปรับปรุงสถานีอนามัยและที่พักอาศัยตำรวจชั้นประทวนทั่วประเทศ

3. ช่วยเหลือและส่งเสริมการลงทุนภาคเอกชน

เป็นโครงการที่เน้นการให้ความช่วยเหลือและส่งเสริมภาคเอกชนเพื่อลดการเลิกจ้าง กระตุ้นให้เกิดการลงทุนใช้จ่ายเพื่อสร้างงานในระบบเศรษฐกิจ อาทิ โครงการเพิ่มค่าลดหย่อนภาษีเงินได้จากการซื้ออสังหาริมทรัพย์ โครงการค้ำประกันสินเชื่อของ บยส. เพื่อช่วยเหลือผู้ประกอบการวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) โครงการส่งเสริม SMEs โดยเฉพาะอุตสาหกรรมอาหาร และมาตรการลดภาษีให้แก่ SMEs และวิสาหกิจชุมชน และการงดเก็บภาษีจากการปรับโครงสร้างหนี้ภาคเอกชน

4. บรรเทาผลกระทบจากภาวะหดตัวของภาคส่งออกและการท่องเที่ยว

เป็นโครงการที่เน้นการช่วยเหลือภาคส่งออกและการท่องเที่ยวที่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากวิกฤติเศรษฐกิจโลก โดย กระตุ้นการท่องเที่ยว และ ลดความเสี่ยงในการประกอบธุรกิจของผู้ส่งออก อาทิ โครงการรับประกันความเสี่ยงให้ผู้ส่งออก โดยการขยายการรับประกันการส่งออกให้ผู้ประกอบการในวงเงิน 150,000 ล้านบาท เป็นเวลา 3 ปี โครงการฟื้นฟูความเชื่อมั่นประเทศไทย โดยการจัดกิจกรรมเผยแพร่ภาพลักษณ์เพื่อชักชวนนักท่องเที่ยวและนักลงทุนให้เดินทางมายังประเทศไทย โครงการสนับสนุนการท่องเที่ยว โดยการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ปรับภูมิทัศน์และระบบรักษาความปลอดภัย ในแหล่งท่องเที่ยวสำคัญๆ รวมถึงการยกเว้นค่าธรรมเนียมวีซ่า 3 เดือน ลดค่าธรรมเนียม Landing Fee ยกเว้นค่าเข้าชมอุทยานฯ และกระตุ้นการท่องเที่ยวภายในประเทศ โดยค่าใช้จ่ายจากการอบรมสัมมนาสามารถหักภาษีได้ 2 เท่า

รัฐบาลคาดว่า มาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจในระยะเร่งด่วนเหล่านี้ จะสามารถช่วยพยุงเศรษฐกิจไทยให้ผ่านพ้นสภาวะเศรษฐกิจหดตัวอย่างรุนแรงในระยะ 3 – 9 เดือนข้างหน้านี้ได้อย่างทันท่วงที